Bài 2: Cài đặt công cụ và Làm quen với DB Browser for SQLite
I. Mục đích (Objectives)
Sau bài học này, người đọc sẽ:
- Biết cách tải và cài đặt phần mềm DB Browser for SQLite trên máy tính cá nhân.
- Hiểu được lợi ích của việc sử dụng công cụ giao diện đồ họa (GUI) so với dòng lệnh (CLI) khi mới học cơ sở dữ liệu.
- Nắm vững 3 khu vực chức năng chính của phần mềm: Cấu trúc bảng, Duyệt dữ liệu và Viết câu lệnh SQL.
- Thực hành tạo thành công một file Database rỗng đầu tiên.
II. Yêu cầu (Prerequisites)
- Máy tính kết nối Internet (để tải phần mềm).
- Hệ điều hành: Windows, macOS hoặc Linux (phần mềm này hỗ trợ đa nền tảng).
III. Nội dung chi tiết (Detailed Content)
1. Tại sao lại là DB Browser for SQLite?
Như đã học ở Bài 1: Tổng quan về SQLite – Cơ sở dữ liệu nhỏ gọn nhưng mạnh mẽ, SQLite lưu dữ liệu trong một file (ví dụ: dulieu.db). Tuy nhiên, bạn không thể mở file này bằng Notepad hay Word để đọc được vì nó được mã hóa nhị phân.
Chúng ta cần một chiếc “kính lúp” để soi vào bên trong file đó, và DB Browser for SQLite chính là chiếc kính lúp tốt nhất vì:
- Open Source: Hoàn toàn miễn phí (sinh viên rất thích điều này).
- Trực quan: Giao diện giống Excel, giúp người mới học dễ hình dung về bảng (Table), dòng (Row) và cột (Column).
- Portable: Có phiên bản chạy ngay không cần cài đặt (rất tiện nếu dùng máy thực hành ở trường học bị khóa quyền Admin).
2. Hướng dẫn tải và cài đặt
Bước 1: Truy cập trang chủ
- Các bạn truy cập vào website chính thức: DB Browser for SQLite
- Nhấn vào nút Download trên menu.
Bước 2: Chọn phiên bản phù hợp
-
Với Windows:
- Nếu máy tính dùng Windows 10/11 (64-bit), chọn “DB Browser for SQLite – Standard installer for 64-bit Windows”.
- Bạn có thể tải bản “PortableApp” hoặc “.zip (no installer)”. Giải nén ra là chạy được ngay.
-
Với macOS:
- Chọn phiên bản dành cho macOS. (Lưu ý: Nếu dùng Macbook chip M1/M2/M3/M4, hãy chọn bản hỗ trợ Apple Silicon nếu có, hoặc bản Intel máy sẽ tự dịch qua Rosetta 2 vẫn chạy tốt).
Bước 3: Cài đặt
- Chạy file vừa tải về. Quá trình cài đặt rất đơn giản, chỉ cần nhấn Next liên tục (Next -> I agree -> Next -> Install -> Finish).
- Sau khi cài xong, icon hình “Ngăn tủ hồ sơ” sẽ xuất hiện trên màn hình Desktop.
3. Khám phá giao diện làm việc (Interface Tour)
Mở phần mềm lên, bạn sẽ thấy giao diện chính được chia thành các thẻ (Tab) chức năng. Đây là nơi chúng ta sẽ làm việc suốt khóa học.
a. Thẻ “Database Structure” (Cấu trúc dữ liệu)
Đây là nơi hiển thị “bộ khung” của cơ sở dữ liệu.
- Bạn sẽ thấy danh sách các Bảng (Tables), Chỉ mục (Indices), View và Trigger.
- Tương tự như việc xem Mục lục của một cuốn sách.
b. Thẻ “Browse Data” (Duyệt dữ liệu)
Đây là nơi hiển thị dữ liệu chi tiết (giống giao diện Excel).
- Bạn có thể xem nội dung bên trong từng bảng.
- Hỗ trợ lọc dữ liệu, thêm/sửa/xóa dòng trực tiếp bằng nút bấm mà không cần viết lệnh (rất tiện để test nhanh).
c. Thẻ “Execute SQL” (Thực thi SQL)
Đây là khu vực quan trọng nhất đối với dân lập trình (Developer).
- Là nơi bạn viết các câu lệnh SQL (SELECT, INSERT, UPDATE…).
- Có nút “Play” (hình tam giác) để chạy lệnh và khung kết quả bên dưới để xem output.
4. Thực hành: Tạo file Database đầu tiên (Hello World)
Hãy cùng tạo một file database rỗng để đảm bảo mọi thứ hoạt động tốt.
- Bước 1: Trên thanh công cụ, nhấn nút “New Database” (hoặc nhấn Ctrl + N / Cmd + N).
-
Bước 2: Một hộp thoại lưu file hiện ra.
- Chọn nơi lưu (ví dụ: Desktop).
- Đặt tên file: QuanLyLopHoc.db.
- Nhấn Save.
-
Bước 3: Hộp thoại “Edit Table Definition” sẽ tự động hiện ra.
- Tạm thời chúng ta chưa tạo bảng ngay, hãy nhấn nút Cancel.
- Kết quả: Nhìn lên thanh tiêu đề phần mềm, bạn sẽ thấy dòng chữ: Opened: …/Desktop/QuanLyLopHoc.db.
Vậy là bạn đã khởi tạo thành công một “nhà kho” rỗng sẵn sàng chứa dữ liệu!
IV. Tổng kết (Summary)
Chúng ta vừa hoàn thành việc chuẩn bị “vũ khí” để chiến đấu.
- Bạn đã có DB Browser for SQLite trên máy.
- Bạn đã hiểu giao diện và cách tạo một file .db.
Lưu ý quan trọng cho người mới: Khi làm việc với SQLite, hãy nhớ luôn nhấn nút “Write Changes” (Ghi thay đổi) sau khi thao tác sửa đổi dữ liệu. Nếu bạn tắt phần mềm mà quên nút này, mọi thay đổi có thể bị mất (tùy vào cài đặt transaction).
Ở bài tiếp theo: “Tạo Cơ sở dữ liệu và Bảng (Table) đầu tiên”, chúng ta sẽ bắt đầu thiết kế những viên gạch đầu tiên cho ứng dụng. Chúng ta sẽ học cách tạo bảng Sinh Viên, bảng Điểm bằng cả giao diện đồ họa và câu lệnh code. Hẹn gặp lại các bạn!
